Osteopathie wordt over het algemeen als een laag-risicobehandeling beschouwd wanneer deze wordt uitgevoerd door een goed opgeleide osteopaat, voorafgegaan wordt door een zorgvuldige intake en wordt afgestemd op de gezondheid en belastbaarheid van de patiënt.

Dat betekent niet dat iedere behandeling volledig zonder risico is. Na een behandeling kunnen tijdelijke reacties ontstaan. Daarnaast zijn bepaalde technieken niet geschikt bij specifieke aandoeningen, medicatie of lichamelijke omstandigheden.

In deze blog leggen we uit hoe veilig osteopathie is, welke bijwerkingen kunnen voorkomen en wanneer een osteopathische behandeling moet worden aangepast of uitgesteld.

Is osteopathie over het algemeen veilig?

Bij osteopathie wordt gebruikgemaakt van manuele technieken. De osteopaat onderzoekt met de handen de beweeglijkheid van gewrichten, spieren, bindweefsel en andere lichaamsstructuren. De behandeling kan bestaan uit zachte mobilisaties, rek- en ontspanningstechnieken, spierenergietechnieken en soms een korte, snelle gewrichtstechniek.

‍

Welke bijwerkingen kunnen na osteopathie optreden?

Het lichaam kan na een osteopathische behandeling tijdelijk reageren op de gebruikte technieken en de veranderde belasting van spieren en gewrichten.

Tijdelijke spierpijn of gevoeligheid

Na de behandeling kan het behandelde gebied wat gevoelig, beurs of vermoeid aanvoelen. Dit is vergelijkbaar met het gevoel na sporten of een intensieve massage.

Een tijdelijke toename van de klachten

Sommige mensen ervaren kortdurend meer pijn of stijfheid. Dit betekent niet automatisch dat er schade is ontstaan. Het lichaam kan tijd nodig hebben om zich aan de behandeling aan te passen.

Vermoeidheid

Een behandeling kan invloed hebben op spierspanning en ontspanning. Hierdoor kun je je na afloop tijdelijk moe voelen.

Hoofdpijn of een licht gevoel in het hoofd

Hoofdpijn of lichte duizeligheid kan incidenteel voorkomen. Deze klachten horen mild en kortdurend te zijn.

Hoe lang duurt een reactie na osteopathie?

Milde reacties verdwijnen meestal binnen enkele uren tot enkele dagen. Neem contact op met de osteopaat wanneer klachten hevig zijn, duidelijk blijven toenemen of langer aanhouden dan verwacht. Bij plotselinge neurologische klachten, ernstige hoofdpijn, benauwdheid, krachtsverlies of gevoelsverlies is directe medische beoordeling noodzakelijk.

Zijn ernstige complicaties mogelijk?

Ernstige complicaties na osteopathische behandeling worden zelden beschreven, maar kunnen niet volledig worden uitgesloten.

Het risico hangt onder andere af van:

• de gebruikte techniek
• het behandelde lichaamsgebied
• de medische voorgeschiedenis
• de conditie van botten, bloedvaten en gewrichten
• aanwezige aandoeningen
• medicijngebruik
• de deskundigheid en klinische beoordeling van de behandelaar.

Bij technieken waarbij een snelle impuls aan een gewricht wordt gegeven, ook wel een high-velocity low-amplitude-techniek genoemd, gelden meer voorzorgsmaatregelen dan bij zachte mobilisaties of indirecte technieken.

Daarom is het belangrijk dat een osteopaat niet standaard dezelfde technieken bij iedere patiënt toepast.

Is het manipuleren van de nek veilig?

Behandeling van de nek vraagt om een zorgvuldige beoordeling. Zachte technieken rondom de nek zijn iets anders dan een snelle manipulatieve techniek waarbij een korte impuls wordt gegeven. Een goede osteopaat beoordeelt daarom vooraf of er symptomen of risicofactoren zijn waardoor een nekmanipulatie niet verstandig is. Wanneer twijfel bestaat, wordt gekozen voor een andere techniek of wordt de patiënt doorverwezen naar een arts.

Wat zijn contra-indicaties voor osteopathie?

Een contra-indicatie is een medische reden om een behandeling niet uit te voeren, tijdelijk uit te stellen of een bepaalde techniek te vermijden. Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen een contra-indicatie voor osteopathie in het algemeen en een contra-indicatie voor één specifieke techniek. Iemand kan bijvoorbeeld niet geschikt zijn voor een krachtige manipulatie, maar mogelijk wel voor een voorzichtige, zachte behandeling. Dit wordt altijd individueel beoordeeld.

Absolute contra-indicaties

Bij een absolute contra-indicatie mag een bepaalde techniek niet worden uitgevoerd, omdat het risico groter is dan het mogelijke voordeel.

Voorbeelden van situaties waarin manipulatieve technieken meestal niet worden toegepast zijn:

• een recente botbreuk
• ernstige osteoporose
• een gewrichts- of wervelinstabiliteit
• een actieve bot- of gewrichtsinfectie
• een tumor of botuitzaaiing in het te behandelen gebied
• acute ruggenmergcompressie
• ernstige of snel toenemende neurologische uitval
• een recent operatiegebied dat nog onvoldoende is hersteld
• ernstige ontstekingsziekten die de stabiliteit van de wervelkolom beïnvloeden
• verdenking op een vaatprobleem in het nekgebied

Medische bronnen noemen botbreuken, infecties, ernstige osteoporose, instabiliteit, bepaalde neurologische aandoeningen, tumoren en vaatproblemen als belangrijke contra-indicaties voor snelle manipulatieve technieken.

Relatieve contra-indicaties

Een relatieve contra-indicatie betekent dat extra voorzichtigheid nodig is. De osteopaat moet de mogelijke voordelen en risico’s afwegen en de techniek zo nodig aanpassen.

Voorbeelden zijn:

• zwangerschap
• gebruik van bloedverdunners
• een bloedstollingsstoornis
• een recente whiplash
• een tussenwervelschijfprobleem
• hypermobiliteit
• recente chirurgie
• een acute spier- of bandblessure
• ernstige artrose
• een verhoogd risico op botbreuken
• een eerdere negatieve reactie op manipulatie
• duizeligheid, dubbelzien of slikproblemen bij nekklachten.

Deze omstandigheden betekenen niet automatisch dat osteopathie onmogelijk is. Vaak kan worden gekozen voor een zachtere behandelvorm, een ander lichaamsgebied of overleg met een arts.

Wanneer behandelt een osteopaat niet direct?

Een verantwoord werkende osteopaat begint met een vraaggesprek en lichamelijk onderzoek. Daarbij wordt beoordeeld of osteopathie passend is of dat eerst aanvullend medisch onderzoek nodig is.

De behandeling kan worden uitgesteld wanneer sprake is van onverklaarde of alarmerende symptomen, zoals:

• plotseling ontstane, zeer hevige pijn
• koorts in combinatie met rug- of nekpijn
• onverklaard gewichtsverlies
• progressief krachtsverlies
• verlies van controle over blaas of darmen
• gevoelloosheid rond het zitvlak of de geslachtsdelen
• pijn na een ernstig ongeval
• nieuwe spraak-, zicht- of evenwichtsproblemen
• pijn op de borst of ernstige benauwdheid
• een warm, rood en sterk gezwollen been
• een vermoeden van een infectie, breuk of trombose.

In deze situaties is medische beoordeling belangrijk voordat met een osteopathische behandeling wordt gestart.

Hoe zorgt een osteopaat voor een veilige behandeling?

Een uitgebreide intake

Tijdens het eerste consult worden niet alleen de huidige klachten besproken. Ook eerdere operaties, ongelukken, ziekten, medicatie, zwangerschap en eerdere onderzoeksuitslagen kunnen relevant zijn.

De Nederlandse Vereniging voor Osteopathie beschrijft dat een eerste consult begint met een vraaggesprek en veiligheidsonderzoek. Daarbij beoordeelt de osteopaat of de patiënt op de juiste plek is of dat eerst onderzoek door bijvoorbeeld een arts nodig is.

Lichamelijk en neurologisch onderzoek

Afhankelijk van de klachten kan de osteopaat onder andere houding, beweeglijkheid, spierkracht, reflexen en gevoeligheid onderzoeken. Wanneer bevindingen niet passen bij een klacht die veilig osteopathisch behandeld kan worden, wordt niet behandeld of wordt doorverwezen.

De techniek wordt aangepast aan de patiënt

Osteopathie bestaat niet uitsluitend uit manipuleren of ‘kraken’. Er zijn veel verschillende behandeltechnieken. Bij kwetsbare patiënten kan worden gekozen voor rustige en indirecte technieken waarbij weinig kracht wordt gebruikt.

Evaluatie tijdens en na de behandeling

De osteopaat controleert hoe het lichaam op een techniek reageert. Wanneer een behandeling niet goed wordt verdragen, wordt deze aangepast of gestopt.

Is osteopathie veilig bij zwangerschap?

Osteopathie kan tijdens de zwangerschap mogelijk worden toegepast, maar de behandeling moet worden aangepast aan de zwangerschapsduur, klachten en medische voorgeschiedenis.

Bepaalde houdingen en krachtige technieken worden vermeden. Bij bloedverlies, hevige buikpijn, hoge bloeddruk, zwangerschapscomplicaties of twijfel over de gezondheid van moeder of kind is eerst overleg met een verloskundige of arts nodig.

Is osteopathie veilig voor baby’s en kinderen?

Bij baby’s en kinderen worden doorgaans zachte technieken gebruikt. Een osteopaat moet rekening houden met leeftijd, ontwikkeling, medische voorgeschiedenis en eventuele aangeboren aandoeningen. Bij koorts, sufheid, uitdroging, ademhalingsproblemen, een bolle fontanel of plotseling afwijkend gedrag moet een kind eerst medisch worden beoordeeld.

Osteopathie is geen vervanging voor noodzakelijke zorg van een huisarts, kinderarts of consultatiebureau.

Is osteopathie veilig bij ouderen?

Ook ouderen kunnen osteopathisch worden behandeld, maar de belastbaarheid kan verschillen. Osteoporose, artrose, medicijngebruik, eerdere operaties en een verhoogd val- of bloedingsrisico vragen om extra voorzichtigheid.

Bij kwetsbare botten worden krachtige technieken vermeden en kan de behandeling worden aangepast met rustige mobilisaties en zachte weefseltechnieken.

Wat kun je zelf doen om de behandeling veilig te laten verlopen?

Vertel de osteopaat altijd over:

• aandoeningen en eerdere diagnoses
• recente ongelukken of operaties
• zwangerschap
• bloedverdunners en andere medicatie
• osteoporose
• kanker of eerdere kankerbehandelingen
• hart- en vaatziekten
• duizeligheid of flauwvallen
• gevoelsverlies of krachtsvermindering
• nieuwe of sterk veranderde klachten.

Geef ook tijdens de behandeling aan wanneer een beweging pijnlijk, onprettig of spannend voelt. Een behandeling mag altijd worden onderbroken.

Wanneer moet je na een behandeling medische hulp zoeken?

Neem direct contact op met een arts of de spoedeisende hulp bij:

• plotseling krachtsverlies
• een scheve mond of problemen met spreken
• dubbelzien of plotseling verlies van zicht
• een nieuwe, zeer hevige hoofdpijn
• ernstige duizeligheid met neurologische verschijnselen
• verlies van bewustzijn
• verlies van controle over blaas of darmen
• gevoelloosheid in het rijbroekgebied
• ernstige benauwdheid
• snel toenemende zwelling
• hevige pijn die blijft verergeren.

Deze klachten zijn niet te vergelijken met normale, tijdelijke spiergevoeligheid na een behandeling en moeten direct worden beoordeeld.

Is osteopathie veilig bij OsteoHolland?

Bij OsteoHolland staat veiligheid centraal tijdens iedere fase van het consult. Voorafgaand aan een behandeling bespreken we je klachten, medische voorgeschiedenis, medicatie, operaties en eventuele onderzoeksuitslagen.

Vervolgens onderzoeken we of osteopathie passend is en welke behandeling aansluit bij jouw belastbaarheid. Niet iedere patiënt krijgt dezelfde technieken. Wanneer een techniek niet geschikt is, kiezen we een alternatief of adviseren we eerst overleg met een arts of andere zorgverlener.

Conclusie: osteopathie is meestal veilig, mits zorgvuldig toegepast

Osteopathie is over het algemeen een laag-risicobehandeling wanneer deze wordt uitgevoerd door een deskundige osteopaat, vooraf wordt gegaan door goede screening en individueel wordt aangepast.

Tijdelijke reacties zoals spierpijn, vermoeidheid of stijfheid kunnen voorkomen. Ernstige complicaties worden zelden gerapporteerd, maar kunnen niet volledig worden uitgesloten. Vooral bij krachtige manipulatieve technieken is een zorgvuldige beoordeling van contra-indicaties noodzakelijk.

Een veilige osteopathische behandeling begint daarom niet met een techniek, maar met luisteren, onderzoeken, risico’s afwegen en samen beslissen.