Pijn onder de hiel kan behoorlijk vervelend zijn. Vooral wanneer de eerste stappen uit bed pijnlijk zijn, je na lang zitten moeilijk op gang komt of de hiel tijdens wandelen en sporten steeds gevoeliger wordt. Deze klachten worden vaak aangeduid als hielspoor. De naam kan alleen wat misleidend zijn. De klachten komen namelijk niet altijd door het botuitsteekseltje dat op een röntgenfoto soms onder het hielbeen te zien is. Veel vaker speelt irritatie of overbelasting van de peesplaat onder de voet, de fascia plantaris, een belangrijke rol. Daarom is het belangrijk niet alleen naar het hielbeen zelf te kijken, maar ook naar de belasting van de voet en naar de manier waarop de enkel, knie, heup en het bekken functioneren.

Wat is hielspoor?

Onder de voet loopt een stevige bindweefselstructuur vanaf het hielbeen richting de tenen. Deze wordt de fascia plantaris genoemd. De fascia plantaris helpt de voetboog ondersteunen en krijgt tijdens staan, lopen, springen en sporten voortdurend krachten te verwerken. Wanneer deze structuur langdurig meer wordt belast dan zij op dat moment aankan, kan het gebied rond de aanhechting aan het hielbeen gevoelig worden.

De pijn wordt meestal gevoeld:

• direct onder de hiel
• iets aan de binnenzijde van de hiel
• bij de overgang tussen hiel en voetzool

Op een röntgenfoto is soms een klein benig uitsteeksel zichtbaar. Dat wordt letterlijk een hielspoor genoemd. Zo'n botuitsteeksel hoeft echter niet de oorzaak van de klachten te zijn.

Wat zijn de symptomen van hielspoor?

Het klachtenpatroon bij hielspoor of een overbelaste fascia plantaris is vaak redelijk herkenbaar.

Veelvoorkomende klachten zijn:

• pijn onder de hiel
• scherpe pijn bij de eerste stappen uit bed
• hielpijn wanneer je opstaat na lang zitten
• pijn bij langdurig staan
• pijn tijdens of na wandelen
• pijn tijdens of na hardlopen
• gevoeligheid wanneer je onder de hiel drukt
• meer klachten wanneer je op blote voeten over een harde ondergrond loopt

Kenmerkend is dat de klachten na een paar minuten bewegen soms tijdelijk verminderen. Na langere belasting kan de hiel vervolgens opnieuw pijnlijker worden.

Waardoor ontstaat hielspoor?

Er bestaat meestal niet één afzonderlijke oorzaak. Bij hielpijn gaat het vaak om een combinatie van de hoeveelheid belasting, de belastbaarheid van het weefsel en de manier waarop iemand beweegt.

Plotseling meer lopen of sporten

Een snelle verandering in belasting is een veelvoorkomende aanleiding.

Denk bijvoorbeeld aan:

• beginnen met hardlopen
• ineens veel langere wandelingen maken
• meer sporttrainingen per week
• een wandelvakantie
• aanzienlijk meer stappen maken tijdens het werk

De voet krijgt dan in korte tijd veel meer belasting te verwerken dan daarvoor.

Langdurig staan

Ook mensen die weinig sporten kunnen hielpijn ontwikkelen. Wanneer je voor je werk vele uren per dag staat of loopt, krijgt de voet gedurende de hele dag herhaaldelijk belasting. Wanneer herstel onvoldoende is, kan de belastbaarheid van de fascia plantaris worden overschreden.

Verandering van schoenen

Nieuwe of andere schoenen kunnen de belasting van de voet veranderen.

Denk bijvoorbeeld aan plotseling:

• plattere schoenen dragen
• schoenen met zeer harde zolen gebruiken
• meer op blote voeten lopen
• overstappen naar andere hardloopschoenen

Dat betekent niet dat één type schoen automatisch verkeerd is. Vooral de verandering in belasting kan relevant zijn.

Kuit en achillespees

De kuitspieren lopen via de achillespees naar het hielbeen. Wanneer de enkel minder goed beweegt of de kuit relatief veel spanning heeft, kan dit invloed hebben op de manier waarop krachten tijdens het lopen door de voet worden verwerkt. Daarom worden kuit, enkel en achillespees vaak meegenomen bij onderzoek van hielklachten.

De vorm en functie van de voet

De bouw van de voet verschilt sterk per persoon. Een relatief vlakke voet of juist een hoge voetboog kan invloed hebben op de verdeling van krachten. Dat betekent niet dat een bepaalde voetvorm automatisch hielspoor veroorzaakt. Het is één factor binnen het totale bewegingspatroon.

Lichaamsgewicht en totale belasting

Hoe groter de mechanische belasting van de voet, hoe meer kracht de fascia plantaris tijdens staan en lopen moet verwerken. Lichaamsgewicht kan daarom één van de factoren zijn die wordt meegenomen wanneer hielklachten langdurig aanwezig blijven.

Is pijn onder de hiel altijd hielspoor?

Nee. Niet iedere pijn rond de hiel wordt veroorzaakt door de fascia plantaris. De exacte locatie van de pijn geeft vaak belangrijke informatie.

Pijn onder de hiel

Pijn direct onder of iets aan de binnenkant van de hiel past vaker bij klachten van de fascia plantaris.

Pijn aan de achterkant van de hiel

Pijn achter op de hiel kan eerder passen bij een klacht rond de achillespees of de aanhechting daarvan.

Andere oorzaken van hielpijn

Andere mogelijke oorzaken zijn bijvoorbeeld:

• overbelasting van het hielkussen
• irritatie van de achillespees
• irritatie van een slijmbeurs
• zenuwirritatie
• een kneuzing
• een stressfractuur
• andere lokale voet- of enkelproblemen

Daarom is het belangrijk eerst te bepalen welke structuur waarschijnlijk verantwoordelijk is voor de klachten.

Waarom kijkt een osteopaat verder dan alleen de hiel?

De plek waar pijn zit is belangrijk, maar vertelt niet altijd waarom een gebied overbelast raakt. Tijdens lopen vormt het onderlichaam één bewegingsketen:

voet → enkel → knie → heup → bekken

Een verandering in de beweging van één onderdeel kan invloed hebben op de manier waarop belasting elders wordt verdeeld. Dat betekent niet dat bijvoorbeeld een beperkte heup automatisch hielspoor veroorzaakt. Wel kan het relevant zijn om te onderzoeken of bepaalde bewegingsbeperkingen ervoor zorgen dat de voet tijdens staan, wandelen of sporten anders wordt belast. Binnen de osteopathie kijken we daarom naar het functioneren van het geheel en niet uitsluitend naar de pijnlijke plek.

Wat onderzoekt een osteopaat bij hielspoor?

Een osteopathisch onderzoek begint met het in kaart brengen van het klachtenpatroon.

Daarbij kijken we onder andere naar:

• de exacte locatie van de pijn
• het moment waarop de klachten zijn begonnen
• ochtendpijn
• belasting tijdens werk
• wandel- en sportbelasting
• gebruikte schoenen
• eerdere enkel- of voetblessures
• eventuele klachten van knie, heup of rug

Daarna volgt lichamelijk onderzoek.

De voet

De beweeglijkheid van verschillende gewrichten in de voet kan worden onderzocht. Ook wordt gekeken naar de locatie waar druk de herkenbare pijn veroorzaakt.

De enkel

De beweeglijkheid van de enkel is belangrijk voor een normaal looppatroon. Wanneer deze beweging beperkt is, kan de voet tijdens het lopen op een andere manier worden belast.

De kuit en achillespees

De spanning en beweeglijkheid van de kuitregio en de achillespees worden meegenomen omdat deze functioneel sterk verbonden zijn met het hielgebied.

De knie

De positie en beweging van de knie kunnen invloed hebben op hoe krachten verder naar beneden worden doorgegeven.

De heup en het bekken

Wanneer daar aanleiding voor bestaat, worden ook de beweeglijkheid en functie van de heup en het bekken onderzocht.

Het staan en lopen

Soms is het relevant te beoordelen hoe iemand staat, loopt en de voet belast.

Hiermee ontstaat een completer beeld van mogelijke factoren die bijdragen aan de klacht.

Kan osteopathie helpen bij hielspoor?

Een osteopathische behandeling is niet bedoeld om een eventueel botuitsteeksel onder de hiel te verwijderen. De osteopaat onderzoekt juist of er factoren binnen het bewegingsapparaat aanwezig zijn die mogelijk bijdragen aan de belasting van de hiel.

Afhankelijk van de bevindingen kan een behandeling bijvoorbeeld gericht zijn op:

• voet
• enkel
• kuit
• achillespeesregio
• onderbeen
• knie
• heup
• bekken

Daarbij kunnen verschillende manuele technieken worden toegepast om de beweeglijkheid van relevante structuren te verbeteren. Daarnaast wordt gekeken naar de dagelijkse belasting. Iemand die gedurende zijn werkdag voortdurend staat heeft immers een ander belastingspatroon dan iemand die de klachten uitsluitend tijdens hardlopen ervaart. Het doel is daarmee niet alleen aandacht te besteden aan de pijnlijke hiel, maar te onderzoeken waarom het gebied op dit moment mogelijk meer wordt belast dan het kan verdragen.

Wat kun je zelf doen bij hielspoor?

Volledige rust is meestal niet noodzakelijk. Het belangrijkste is vaak het vinden van een betere verhouding tussen belasting en herstel.

Verminder tijdelijk de grootste belasting

Wanneer je klachten duidelijk toenemen na lange wandelingen of uren achter elkaar staan, kan het verstandig zijn deze belasting tijdelijk te verminderen.

‍

Blijf wel bewegen

Volledig stilzitten is meestal niet nodig. Normaal bewegen kan vaak worden voortgezet zolang de klachten niet steeds verder toenemen.

Kijk kritisch naar je schoenen

Comfortabele schoenen kunnen ervoor zorgen dat lopen tijdelijk prettiger wordt. Er bestaat echter niet één type schoen dat voor iedere persoon met hielspoor ideaal is.

Bouw wandelen en sporten geleidelijk op

Wanneer de klachten zijn ontstaan na een sterke verhoging van de trainingsbelasting, is het verstandig eerst een stap terug te doen. Vervolgens kan de belasting geleidelijk opnieuw worden opgebouwd.

Welke oefeningen kunnen helpen bij hielspoor?

Oefeningen kunnen worden gebruikt om de belastbaarheid van voet en kuit geleidelijk te vergroten.

Rekken van de peesplaat onder de voet

Ga zitten en plaats de pijnlijke voet over het andere been. Pak de tenen vast en beweeg deze rustig richting het scheenbeen. Je voelt hierbij spanning onder de voet.

Rekken van de kuit

Plaats het aangedane been achter je. Houd de hiel op de grond en verplaats het gewicht rustig naar voren totdat je rek in de kuit voelt.

Kuitheffen

Ga stevig staan en kom rustig omhoog op de voorvoeten. Laat jezelf vervolgens gecontroleerd terugzakken. De hoeveelheid herhalingen en weerstand moet passen bij de actuele belastbaarheid van de voet.

Hoe lang duurt herstel van hielspoor?

Hielspoor kan hardnekkig zijn. Bij sommige mensen verminderen de klachten binnen enkele weken. Bij anderen duurt het meerdere maanden voordat de hiel weer volledig belastbaar is. Daarom is het nuttiger om naar vooruitgang te kijken dan alleen naar de aanwezigheid van pijn.

Verbeteringen kunnen bijvoorbeeld zijn:

• minder pijn bij de eerste stappen
• langer kunnen wandelen
• langer kunnen staan
• minder reactie na sport
• minder gevoeligheid onder de hiel
• weer geleidelijk kunnen trainen

Een langzaam herstel betekent dus niet automatisch dat er niets verbetert.

Wanneer moet je met hielpijn naar de huisarts?

De meeste hielklachten zijn niet gevaarlijk. Toch is medische beoordeling belangrijk wanneer het klachtenbeeld niet past bij een normale overbelastingsklacht.

Neem bijvoorbeeld contact op met de huisarts wanneer:

• de pijn ontstond na een forse val of ander trauma
• je nauwelijks op de voet kunt staan
• er duidelijke zwelling ontstaat
• de hiel rood en warm wordt
• de klachten snel erger worden
• je ernstige pijn in rust of gedurende de nacht ervaart
• er gevoelsverlies ontstaat
• je krachtsverlies ervaart
• de oorzaak van de klachten onduidelijk blijft

Veelgestelde vragen over hielspoor

Hoe weet ik of ik hielspoor heb?

Typisch is pijn onder de hiel die vooral bij de eerste stappen na slapen of zitten aanwezig is. De diagnose wordt meestal gesteld op basis van het klachtenverhaal en lichamelijk onderzoek.

Is hielspoor hetzelfde als fasciitis plantaris?

De termen worden in het dagelijks taalgebruik vaak door elkaar gebruikt. Bij veel hielspoorklachten is vooral de fascia plantaris, de peesplaat onder de voet, betrokken.

Waarom doet hielspoor vooral in de ochtend pijn?

Na een langere periode van rust wordt de gevoelige peesplaat plotseling opnieuw belast wanneer je uit bed stapt. Hierdoor kunnen vooral de eerste stappen pijnlijk zijn.

Gaat hielspoor vanzelf over?

Hielspoor heeft meestal een gunstig verloop, maar het herstel kan langzaam gaan. Het kan meerdere maanden duren voordat de klachten volledig verdwenen zijn.

Mag ik wandelen met hielspoor?

Vaak wel. De afstand en intensiteit moeten echter aansluiten bij wat de voet aankan. Wanneer de klachten na iedere wandeling duidelijk toenemen, kan de belasting tijdelijk worden verlaagd.

Kan ik sporten met hielspoor?

Vaak kan een deel van de sportactiviteiten worden voortgezet. Activiteiten met veel hardlopen of springen kunnen tijdelijk meer klachten geven en moeten soms worden aangepast.

Kan een osteopaat hielspoor behandelen?

Een osteopaat kan onderzoeken of er factoren in voet, enkel, onderbeen, knie, heup of bekken aanwezig zijn die mogelijk bijdragen aan de belasting van het hielgebied. Op basis daarvan wordt bepaald of osteopathische behandeling passend is.

Heb ik bij hielspoor een röntgenfoto nodig?

Meestal niet. De aanwezigheid van een botuitsteeksel op een röntgenfoto zegt namelijk niet automatisch dat dit de oorzaak van de pijn is.