Heb je regelmatig pijn in je bekken, onderbuik of onderrug? Doet vrijen pijn, lukt het niet goed om een tampon in te brengen of heb je moeite om je blaas of darmen volledig te legen? Deze klachten kunnen verschillende oorzaken hebben. Een van de mogelijke oorzaken is een te gespannen bekkenbodem.

Bij een gespannen bekkenbodem zijn de bekkenbodemspieren niet alleen sterk aangespannen. Het belangrijkste probleem is vaak dat de spieren niet goed of niet volledig kunnen ontspannen wanneer dat nodig is. Dit wordt ook wel een overactieve of hypertonische bekkenbodem genoemd.

De klachten worden niet altijd direct herkend. Veel vrouwen lopen er lange tijd mee door omdat zij denken dat pijn bij het vrijen, problemen met plassen of een drukkend gevoel bij het vrouw-zijn horen. Dat is niet het geval. Aanhoudende bekkenbodemklachten verdienen een zorgvuldig onderzoek.

Wat is de bekkenbodem?

De bekkenbodem bestaat uit verschillende spieren en bindweefselstructuren aan de onderzijde van het bekken. Je kunt de bekkenbodem vergelijken met een hangmat die onder andere de blaas, baarmoeder, vagina en darmen ondersteunt.

De bekkenbodem is betrokken bij:

• het ophouden en loslaten van urine;
• de stoelgang;
• seksuele activiteit;
• de ondersteuning van de organen in het kleine bekken;
• het reguleren van de druk in de buik;
• de stabiliteit en coördinatie rondom het bekken en de romp.

Een gezonde bekkenbodem moet daarom niet alleen krachtig kunnen aanspannen. De spieren moeten ook op het juiste moment volledig kunnen ontspannen.

Wat is een gespannen bekkenbodem?

Bij een te gespannen bekkenbodem blijft er in rust te veel spierspanning aanwezig of lukt het niet goed om de spieren bewust los te laten. Dit kan ervoor zorgen dat plassen, poepen, vrijen of het inbrengen van een tampon pijnlijk of moeilijk wordt.

Een gespannen bekkenbodem betekent niet automatisch dat de spieren sterk zijn. Een spier die voortdurend aangespannen is, kan juist vermoeid raken en minder goed functioneren. Er kan daardoor een combinatie ontstaan van pijn, spanning, coördinatieproblemen en soms zelfs urineverlies.

De klachten verschillen sterk per persoon. Sommige vrouwen voelen vooral pijn rond de vagina, terwijl anderen voornamelijk last hebben van hun onderbuik, liezen, stuitje of onderrug.

Wat zijn de symptomen van een gespannen bekkenbodem bij vrouwen?

Een gespannen bekkenbodem kan klachten veroorzaken bij het plassen, de stoelgang, seksuele activiteit en dagelijkse beweging.

Pijn in het bekken of de onderbuik

De pijn kan worden gevoeld:

• onder in de buik;
• in of rond de vagina;
• rond de anus;
• tussen de vagina en de anus;
• bij het schaambeen;
• in de liezen;
• rond het stuitje;
• in de onderrug.

De pijn kan zeurend, stekend, branderig of drukkend aanvoelen. Soms is de pijn voortdurend aanwezig. Bij andere vrouwen ontstaat de pijn vooral tijdens zitten, sporten, plassen, poepen of vrijen. Bekkenpijn kan naar de onderrug en liezen uitstralen en kan verschillende oorzaken hebben.

Pijn tijdens of na het vrijen

Pijn bij penetratie is een veelvoorkomende klacht bij een overactieve bekkenbodem. De pijn kan bij de ingang van de vagina zitten, maar ook dieper in het bekken worden gevoeld.

Bij angst voor pijn kunnen de bekkenbodemspieren zich automatisch aanspannen. Hierdoor kan penetratie opnieuw pijn doen, waardoor de angst en spierspanning verder toenemen. Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan van pijn, spanning en vermijding. Vrijen hoort geen pijn te doen. Wanneer de pijn blijft terugkomen, is het verstandig om een afspraak te maken bij de huisarts.

Problemen met het inbrengen van een tampon

Bij een hoge spanning van de bekkenbodem kan het moeilijk of pijnlijk zijn om een tampon, vinger of ander voorwerp in de vagina te brengen. Soms voelt het alsof de vagina automatisch wordt afgesloten.

Deze klacht kan passen bij een overactieve bekkenbodem, maar kan ook samenhangen met bijvoorbeeld vulvodynie, vaginisme, vaginale droogheid, een huidprobleem of een ontsteking. Een lichamelijk onderzoek kan helpen om onderscheid te maken tussen deze oorzaken.

Moeite met plassen

Een gespannen bekkenbodem kan het moeilijk maken om de urinebuis voldoende te ontspannen. Mogelijke klachten zijn:

• moeite om de plas op gang te brengen;
• een zwakke of onderbroken urinestraal;
• het gevoel dat de blaas niet leeg is;
• vaak kleine hoeveelheden plassen;
• plotselinge aandrang;
• pijn voor, tijdens of na het plassen.

Plasklachten kunnen ook worden veroorzaakt door een blaasontsteking, blaasproblemen of andere medische aandoeningen. Laat nieuwe of aanhoudende klachten daarom beoordelen.

Verstopping of moeite met de stoelgang

Tijdens de stoelgang moet de bekkenbodem kunnen ontspannen. Wanneer dit niet goed lukt, kun je het gevoel hebben dat de ontlasting wordt tegengehouden.

Mogelijke klachten zijn:

• hard moeten persen;
• het gevoel dat de darm niet leeg is;
• pijn tijdens of na het poepen;
• terugkerende verstopping;
• een blokkerend of drukkend gevoel in het bekken.

Langdurig ophouden van urine of ontlasting kan daarnaast bijdragen aan problemen met het ontspannen van de bekkenbodem.

Een drukkend of zwaar gevoel

Sommige vrouwen ervaren een zwaar of drukkend gevoel rond de vagina of onder in het bekken. Dit kan bij verhoogde spierspanning voorkomen, maar een zwaar gevoel kan ook passen bij een verzakking van de blaas, baarmoeder of darm.

Een drukkend gevoel mag daarom niet automatisch aan een gespannen bekkenbodem worden toegeschreven. Zeker wanneer je een uitstulping bij de vagina voelt of ziet, is onderzoek door de huisarts of bekkenfysiotherapeut belangrijk.

Lage rugpijn, liespijn of pijn aan het stuitje

De spieren van de bekkenbodem werken samen met de buikspieren, rugspieren, heupspieren en het middenrif. Klachten kunnen daarom samengaan met pijn of spanning rondom de onderrug, heupen, liezen en het stuitje.

Lage rugpijn betekent echter niet automatisch dat de bekkenbodem de oorzaak is. Rugklachten kunnen veel verschillende oorzaken hebben. De samenhang moet daarom individueel worden onderzocht.

Waardoor ontstaat een gespannen bekkenbodem?

Een te gespannen bekkenbodem heeft zelden één duidelijke oorzaak. Vaak spelen meerdere lichamelijke, psychologische en dagelijkse factoren tegelijkertijd een rol.

Stress en onbewust aanspannen

Bij stress spannen veel mensen onbewust spieren aan. Dit gebeurt bijvoorbeeld in de kaken, nek en schouders, maar kan ook in de buik en bekkenbodem plaatsvinden.

Wanneer het lichaam langdurig in een verhoogde staat van alertheid blijft, kan het steeds moeilijker worden om de bekkenbodem bewust los te laten. Dit betekent niet dat de klachten “tussen de oren” zitten. Stress kan wel invloed hebben op spierspanning, ademhaling, slaap en de manier waarop pijn wordt verwerkt.

Angst voor pijn

Wanneer penetratie, plassen of poepen eerder pijn heeft gedaan, kan het lichaam zich voorbereiden op een nieuwe pijnprikkel. De bekkenbodem spant zich dan automatisch aan.

Door deze spanning kan de handeling opnieuw pijn doen. Hierdoor ontstaat een zichzelf versterkende cirkel:

1. Je verwacht pijn.
2. De bekkenbodem spant zich aan.
3. Penetratie of beweging wordt moeilijker.
4. Je ervaart opnieuw pijn.
5. De angst en spanning nemen verder toe.

Zwangerschap en bevalling

Tijdens een zwangerschap en bevalling verandert de belasting van de bekkenbodem sterk. Na een bevalling kan er sprake zijn van littekenweefsel, pijn, gevoeligheid of een veranderde samenwerking tussen de spieren.

Hoewel na een bevalling vaak wordt gesproken over een zwakke bekkenbodem, kan er ook sprake zijn van een bekkenbodem die juist te gespannen is. Soms komen krachtverlies en een te hoge basisspanning tegelijkertijd voor.

Operaties, littekens of lichamelijk trauma

Operaties in de buik of het kleine bekken kunnen de beweeglijkheid, gevoeligheid en spierspanning rondom het bekken beïnvloeden. Ook een pijnlijke bevalling, een vervelende seksuele ervaring of een ingrijpend medisch onderzoek kan bijdragen aan beschermende spierspanning.

Een onderzoek en behandeling moeten daarom altijd met duidelijke uitleg, toestemming en respect voor persoonlijke grenzen plaatsvinden.

Langdurig ophouden of persen

Regelmatig urine of ontlasting ophouden kan de normale samenwerking tussen blaas, darmen en bekkenbodem verstoren. Ook veelvuldig en krachtig persen bij verstopping kan de klachten onderhouden.

Een rustige toilethouding, voldoende tijd en het vermijden van onnodig persen zijn daarom belangrijke onderdelen van de behandeling.

Intensief sporten en voortdurend de buik aanspannen

Bij sporten waarbij veel druk in de buik ontstaat, moet de bekkenbodem deze druk kunnen opvangen en vervolgens weer kunnen ontspannen. Wanneer iemand voortdurend de buik inhoudt of de bekkenbodem aanspant, kan de normale ontspanning verstoord raken.

Dit betekent niet dat krachttraining, hardlopen of andere sporten automatisch een gespannen bekkenbodem veroorzaken. De ademhaling, techniek, trainingsbelasting, hersteltijd en bestaande klachten spelen eveneens een rol.

Andere medische aandoeningen

Een verhoogde spanning van de bekkenbodem kan samengaan met andere aandoeningen, waaronder:

• endometriose
• vulvodynie
• vaginisme
• blaaspijnsyndroom
• terugkerende blaasproblemen
• prikkelbare darmsyndroom
• chronische verstopping
• huidproblemen rond de vulva
• vaginale droogheid tijdens of na de overgang.

Het is belangrijk dat een onderliggende medische aandoening niet wordt gemist. Een gespannen bekkenbodem kan zowel een onderdeel als een gevolg van een ander probleem zijn.

Kan de overgang een gespannen bekkenbodem veroorzaken?

Tijdens en na de overgang maakt het lichaam minder oestrogeen aan. Hierdoor kan het weefsel in en rond de vagina dunner, droger en minder soepel worden. Vrijen kan daardoor gevoelig of pijnlijk worden.

Wanneer penetratie pijn doet, kan de bekkenbodem zich als beschermende reactie aanspannen. Hormonale veranderingen veroorzaken dus niet bij iedere vrouw direct een overactieve bekkenbodem, maar kunnen wel bijdragen aan een pijn-spanningscirkel.

Hoe wordt een gespannen bekkenbodem onderzocht?

Er bestaat geen afzonderlijke scan of bloedtest waarmee een gespannen bekkenbodem kan worden vastgesteld. De beoordeling begint meestal met een uitgebreid gesprek over de klachten.

Er kan worden gevraagd naar:

• de plaats en het karakter van de pijn
• plassen en aandrang
• de stoelgang
• menstruatieklachten
• zwangerschap en bevalling
• pijn tijdens of na het vrijen
• operaties en littekens
• stress en slaap
• sport en dagelijkse belasting.

Een huisarts of geregistreerde bekkenfysiotherapeut of osteopaat kan vervolgens onderzoeken of de bekkenbodemspieren goed kunnen aanspannen én ontspannen.

Wat helpt bij een gespannen bekkenbodem?

De behandeling is afhankelijk van de oorzaak en de klachten. Alleen meer bekkenbodemoefeningen doen is niet altijd de juiste oplossing.

Leren ontspannen in plaats van alleen aanspannen

Veel vrouwen kennen bekkenbodemoefeningen vooral als oefeningen waarbij de spieren worden aangespannen. Bij een te gespannen bekkenbodem ligt de nadruk vaak eerst op het leren loslaten.

Extra aanspanoefeningen zijn dan niet automatisch passend. Een behandelaar kan beoordelen of je vooral ontspanning, coördinatie, kracht of een combinatie daarvan nodig hebt.

Rustige buik- en flankademhaling

De ademhaling en bekkenbodem bewegen normaal gesproken met elkaar mee. Bij een rustige inademing kan de bekkenbodem iets dalen en ontspannen. Bij de uitademing beweegt het systeem weer terug.

Een eenvoudige oefening is:

1. Ga comfortabel liggen of zitten.
2. Ontspan je kaken, buik en billen.
3. Adem rustig in naar je buik en flanken.
4. Probeer de onderzijde van je bekken niet bewust samen te knijpen.
5. Adem langzaam en zonder te persen uit.
6. Herhaal dit enkele minuten.

De oefening mag geen pijn, duizeligheid of drukgevoel veroorzaken. Bij aanhoudende klachten vervangt een ademhalingsoefening geen professioneel onderzoek.

Behandeling van verstopping

Bij verstopping kunnen voldoende vocht, vezelrijke voeding, regelmaat en een goede toilethouding helpen. Plaats eventueel een laag krukje onder je voeten, laat je buik los en vermijd langdurig krachtig persen.

De pijn-spanningscirkel doorbreken

Bij pijn tijdens het vrijen is doorgaan ondanks pijn meestal niet verstandig. Hierdoor kan het lichaam penetratie steeds sterker met gevaar en pijn gaan associëren.

De behandeling kan zich richten op:

• vrijen zonder pijnlijke penetratie
• voldoende tijd voor opwinding
• communicatie en grenzen
• het gebruik van een geschikt glijmiddel
• ontspanning van de bekkenbodem
• geleidelijke gewenning onder begeleiding
• hulp van een seksuoloog wanneer dat passend is.

Behandeling van een onderliggende aandoening

Wanneer de spanning wordt onderhouden door bijvoorbeeld een infectie, huidprobleem, endometriose, vaginale droogheid of een darmaandoening, moet ook die aandoening worden behandeld.

Daarom is een multidisciplinaire aanpak soms nodig, met bijvoorbeeld de huisarts, osteopaat, gynaecoloog, uroloog, bekkenfysiotherapeut, seksuoloog of psycholoog.

Kan osteopathie helpen bij een gespannen bekkenbodem?

Een osteopaat kan tijdens een lichamelijk onderzoek kijken naar de beweeglijkheid en samenwerking van structuren rondom het bekken. Hierbij kan onder andere aandacht zijn voor:

• de onderrug
• het bekken en de heupen
• het stuitje
• de buikregio
• het middenrif en de ademhaling
• littekenweefsel
• de verdeling van spanning tijdens bewegen.

Bij OsteoHolland beoordelen we eerst of osteopathisch onderzoek passend is en verwijzen we wanneer nodig naar de huisarts of een gespecialiseerde bekkenfysiotherapeut.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Maak een afspraak bij de huisarts wanneer:

• de bekkenpijn langer dan een week aanhoudt
• pijn bij het vrijen blijft terugkomen
• plassen of poepen steeds moeilijker wordt
• je vaginaal bloedverlies hebt dat je niet kunt verklaren
• je bloed in de urine of ontlasting ziet
• je een uitstulping bij de vagina voelt
• de klachten je werk, sport, slaap of seksleven beperken
• je vermoedt dat je endometriose, een infectie of een andere aandoening hebt
• je niet weet waar de klachten vandaan komen.

Bel direct de huisarts of huisartsenpost wanneer de pijn zeer hevig is, je koorts hebt of je je ernstig ziek voelt.

Zoek ook met spoed medische hulp bij plotseling gevoelsverlies rond de vagina of anus, verlies van controle over de blaas of darmen of plotselinge ernstige krachtsvermindering in de benen.

Veelgestelde vragen over een gespannen bekkenbodem

Hoe voelt een gespannen bekkenbodem?

Een gespannen bekkenbodem kan aanvoelen als een drukkend, branderig, zeurend of trekkend gevoel rond de vagina, anus, onderbuik of het stuitje. Je hoeft de spanning zelf niet altijd duidelijk te voelen. Soms merk je vooral problemen bij plassen, poepen, zitten of vrijen.

Kan een gespannen bekkenbodem lage rugpijn veroorzaken?

Bekkenbodemklachten kunnen samengaan met lage rugpijn, omdat de spieren rondom de romp, buik, heupen en het bekken met elkaar samenwerken. Lage rugpijn kan echter veel andere oorzaken hebben. Een individueel onderzoek is nodig om de samenhang te beoordelen.

Kan een gespannen bekkenbodem urineverlies veroorzaken?

Ja, een overactieve bekkenbodem kan minder goed gecoördineerd functioneren. Daardoor kunnen hoge spanning en urineverlies soms tegelijkertijd voorkomen. Urineverlies betekent dus niet automatisch dat de bekkenbodem alleen maar zwak is.

Moet ik kegeloefeningen doen bij een gespannen bekkenbodem?

Niet zonder te weten wat de bekkenbodem nodig heeft. Bij een bekkenbodem die al te veel wordt aangespannen, kunnen extra aanspanoefeningen ongeschikt zijn. Laat eerst beoordelen of de nadruk moet liggen op ontspannen, coördineren, versterken of een combinatie daarvan.

Hoe lang duurt het voordat een gespannen bekkenbodem ontspant?

Daar is geen vaste termijn voor. Het herstel hangt onder andere af van de duur van de klachten, de oorzaak, eventuele onderliggende aandoeningen en de mate waarin oefeningen en adviezen kunnen worden toegepast.

Kan stress echt bekkenbodemklachten veroorzaken?

Stress kan bijdragen aan onbewuste spierspanning en kan bestaande pijn versterken. Bekkenbodemklachten zijn echter meestal multifactorieel. Het is daarom belangrijk om zowel lichamelijke als mentale en dagelijkse factoren mee te nemen zonder te concluderen dat de klachten alleen door stress worden veroorzaakt.